Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Katalog

Logowanie
Home Bank Polski - emisja 1830

Emisja 1830

Bank Polski powołał w 1828 rok u car Rosji Mikołaj I, dzięki staraniom księcia Ksawerego Druckiego-Lubec kiego ówczesnego ministra skarbu. Miała to być cen tralna instytucja finansowa Królestwa Pol skiego. Od początku swojego istnie nia Bank Polski miał prawo emisji własnych biletów bankowych jak i wydanych w 1824 roku biletów kasowych.

Pieniądz papierowy w tym okresie cieszył się zaufaniem ludności ponieważ nie było problemów z jego wymianą na monetę srebrną czy też złotą. Również jego waga i wygoda w użyciu sprawiały, że był praktyczniejszy niż moneta.

Minusem biletów kasowych był nietrwały papier przez co niszczyły się bardzo szybko i trzeba było wymienić je na nowe. Postanowiono więc o emisji biletów bankowych, które szczegółowo opisane w reskryptach z 21 stycznia / 2 lutego oraz z 22 października / 3 listopada 1830 zdeklarowano się wydać w nominałach: 5, 10, 50, 100, 500 i 1000 złotych polskich.

Nadzór nad produkcją banknotów powierzono Komisji Umorzenia Długu Krajowego równocześnie odpowiedzialną za badanie rachunkowości Banku Polskiego oraz do spraw tak drobiazgowych ale i niezmiernie ważnych jak: wydawanie odpowiedniego papieru do produkcji banknotów, przykładania stempla na banknotach, podpisanie na rewersie odręcznym pismem jednego z naczelników Banku, dopilnowanie aby suma wydrukowanych banknotów była zgodna i aby wszystkie znalazły się w kasie bankowej. Również sprawy destruktów i braków powierzono Komisji, miała ona za zadanie dopilnować aby wszystkie niedoróbki zostały spalone. Zobowiązano ją do prowadzenie oddzielnego protokołu przeznaczonego specjalnie dla czynności związanych z emisją banknotów Banku Polskiego.

Niespełna 3 dni przed wybuchem Powstania Listopadowego wyemitowano pierwszy nowy bilet – 50 złotych. Jego autorem i pierwszym rytownikiem Banku był Jan Minheymer. Jako znany i ceniony medalier oraz rytownik, w wieku 21 lat, w 1829 roku, przedstawił projekty nowej emisji. Niestety wykorzystano z nich tylko niektóre elementy prawdopodobnie były zbyt trudne technicznie lub było na nich zbyt dużo symboli narodowych. W każdym bądź razie odróżniały się od emisji banknotów państw europejskich oraz od poprzednich emisji polskich. Na awersie emitowanego banknotu umieszczono piękne gilosze: po obydwu stronach z centralnie umieszczonym napisem, z góry z literą „C”, z dołu zaś z inicjałami „BP” – Banku Polskiego. W części środkowej napisy: BANK POLSKI |wypłaci Okazicielowi w Srebrze ZŁOTYCH PIĘĆDZIESIĄT po 86 86/125 z czyst grzyw Kolońsk: | w Warszawie dnia 1º Maia 1830. Poniżej podpisy prezesa i dyrektora Banku, powyżej napisu natomiast oznaczenie numeru pięcio lub sześcio cyfrowego. Banknot nie posiadał oznaczenia serii. Rewers zawiera tylko dwie liczby „50” pisane z góry na dół oraz podpis kontrolera. Umieszczony znak wodny - napis w kształcie koła: L 50 ZŁOTYCH BANK POLSKI, dookoła opasany gałązkami. Wymiary banknotu: 145 - 148 x 110 - 112 mm. W katalogach oznaczany wysoką notą rzadkości: Kopicki - R8, Kolekcja Lucow – R9. Z archiwum aukcji WCN dowiedziałem się iż banknot ten pojawił się tylko raz – na aukcji nr 5 wśród banknotów Wacława Dąbrowskiego.

Po upadku Powstania Listopadowego postanowiono wprowadzić jeszcze tylko dwa nominały nowej serii – 100 złotych w 1834 roku i 5 złotych w 1835 roku.

Najwyższy nominał emisji z 1830 roku różni już się od 50 złotówki. Centralnie umieszczony ozdobny gilosz z cyfrą „sto”, po bokach dwie rozety giloszowe: z lewej strony z podaną centralnie serią, z prawej natomiast z numerem. Powyżej piękna korona Stanisława Augusta Poniatowskiego z wplecionymi wstążkami. Poniżej podobne napisy: BANK POLSKI |wypłaci Okazicielowi w Srebrze ZŁOTYCH STO po 86 86/125 z czyst grzyw Kolońsk: | w Warszawie dnia 1º Maia 1830. Podpisy prezesa i dyrektora banku. Całość u dołu zamyka gilosza z literą „C”. Na rewersie widzimy dwa równoległoboki, w które wpisano liczby „100” oraz podpis kontrolera. Znak wodny umieszczony na banknocie przedstawia: nad giloszami z serią i numerem – dwie korony królewskie, natomiast poniżej, na wysokości drugiej linijki tekstu – dwie elipsy z liczbą „100” w środku. Wymiaru banknotu: 144 - 146 x 106 - 108 mm. Prezentowany wyżej banknot zachował się w kiepskim stanie ale ze względu na rzadkość występowania (Kopicki, Lucow – R8) stanowi niezwykłą pamiątkę historyczną i numizmatyczną, której jak się szczęśliwie składa jestem właścicielem. Otrzymałem go od ks. Jana Górnego, wspaniałego numizmatyka, który pokazał mi, że to nie tylko zbieranie monet lub banknotów ale również dostrzeganie w nich piękna i odkrywanie historii, tak poszczególnych walorów jak i całych kolekcji. Za ten motywujący impuls chciałem mu w tym miejscu serdecznie podziękować. Pomimo, że banknot jest w kiepskiej formie, gdy zobaczyłem go po raz pierwszy pomyślałem, że od wyciągnięcia go z maszyny drukarskiej do owego dnia minęło jakieś 180 lat. Byłem pod wrażeniem, że papier przekazywany z rąk do rąk, będący gnieciony czy łamany mógł przetrwać tyle lat. Nieświadomy do końca jaka rzadkość leży przede mną stałem się jego właścicielem. Wracając do domu nie mogłem uwierzyć w swoje szczęście. Po powrocie chciałem dowiedzieć się czegoś więcej na temat powyższej stu złotówki. Przeglądając katalogi poznałem banknot od technicznej strony, jednak dla mnie było to za mało, napisałem wiadomość na pewnym forum numizmatycznym, odezwało się kilka osób, byłem bogatszy o kolejne szczegóły. O historii tamtego okresu doczytałem w kilku książkach (których niejako streszczeniem jest ta praca). Dużo radości sprawiła mi informacja o rzadkości banknotu z katalogu kolekcji pana Lucowa, według niego 100 zł powinno być jeszcze ok. 10. Nawet jeśli autor pomylił by się o 100% jest to dla mnie wielki rarytas i cenię go wyżej niż banknoty opisywane jako R10 ale przedstawiające na przykład nierozciętą parę pospolitszych okazów, które są nie jako niedokończone. Tutaj mamy banknot będący w obiegu, który był pospolicie używany, każdy mógł mieć go w ręku. Jego rzadkość wywodzi się z tego iż był to wysoki nominał, dobrze przeprowadzona akcja wymiany na późniejsze emisje oraz stosunkowo mały obszar występowania.

Ostatnim z wyemitowanych banknotów emisji 1 Maja 1830 roku był nominał 5 złotowy. Początkowo przygotowywany do zastąpienia biletów kasowych (błękitnych) Królestwa z racji ich słabego papieru. Różni on się od pozostałych szatą graficzną, zapewne dlatego iż wydano go 5 lat po emisji 50 złotówki. Na awersie banknotu od góry widzimy oznaczenie serii i numer, pośrodku królewska korona ze wstążkami, poniżej ozdobny gilosz z cyframi 5 V. Zaraz pod nim znajdują się napisy: BANK POLSKI |wypłaci Okazicielowi | w Srebrze niżej nad giloszem: ZŁOTYCH w giloszu PIĘĆ, pod giloszem po 86 86/125 z cztst: grzy: Kolońsk: | w Warszawie dnia 1º Maia- | 1830. Symetrycznie wkomponowane podpisy prezesa i dyrektora banku oraz ozdobna gilosz zamyka banknot od dołu. Rewers przedstawia tylko dwie cyfry „5” (jedna odwrócona) oraz podpis kontrolera. Banknot również wyposażony w znak wodny - otaczający napis: ZŁ: PIĘĆ |5 5| ZŁ: PIĘĆ |V V , natomiast w środku duża cyfra 5, niżej pod nią 1830. Wymiary banknotu: 77 - 78 x 118 - 121 mm.

Należy zwrócić uwagę iż ilość wprowadzanych banknotów nie przekraczała nigdy postanowień ustawy z 1828 roku, co pokazuje jak bardzo dbano o pieniądz w tamtych czasach. Powstanie Listopadowe było jedynym okresem zachwiania się kursu banknotów, nastąpiło to ponieważ nie nadążano wymieniać ich na monety. Sytuacja ustabilizowała się po sprowadzeniu z zagranicy w 1831 roku znacznej ilości srebra. Sytuacja ta pokazuje iż prawidłowa polityka emisyjna Banku Polskiego w pierwszych latach swojego istnienia zdobyła tak zaufanie ludności jak i ich przekonanie do banknotów. 27 lat obiegu pierwszej emisji i jej pełna wymiana na monetę potwierdza iż były one chętnie używane, a waluta stabilna.

Literatura:

- „Pieniądz papierowy na ziemiach polskich” - Kokociński L

- „Pierwsza emisja Biletów Banku Polskiego z datą 1830” - M. Kowalski

- „Dziesięć wieków Pieniądza Polskiego” – H. Cywiński

- „Ilustrowany Skorowidz Pieniędzy Polskich i z Polską Związanych cz.2” – E. Kopicki

Dodatkowe ilustracje:

- 50 zł 1830 – „Katalog Banknotów Polskich” – Cz. Miłczak

- 5 zł 1830 – WCN: numer aukcji: 40 numer katalogowy: 859

 

Poprawiony (piątek, 25 czerwca 2010 17:27)